قطع رقعی چیست؟

قطع رقعی یکی از رایج‌ترین و محبوب‌ترین ابعاد کتاب در ایران است که به‌دلیل اندازه متعادل، هم برای حمل مناسب است و هم برای خواندن طولانی‌مدت چشم را خسته نمی‌کند. در ادامه با تعریف، تاریخچه، ابعاد دقیق و معادل‌های جهانی این سایز آشنا می‌شویم.

 معرفی قطع رقعی

 تعریف رقعی در صنعت چاپ و نشر

در صنعت چاپ، «قطع» به ابعاد نهایی کتاب یا نشریه پس از برش و صحافی گفته می‌شود. قطع رقعی به سایزی حدود ۱۴×۲۱ سانتی‌متر اطلاق می‌گردد که تعادل خوبی بین اندازه صفحه و حجم کتاب ایجاد می‌کند. این قطع معمولا برای رمان‌ها، کتاب‌های شعر، آثار عمومی، و برخی کتاب‌های آموزشی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تاریخچه و ریشه نام قطع رقعی

واژه «رقعی» از «رقعه» در زبان عربی گرفته شده که به معنای نامه یا تکه کاغذ است. در گذشته، ابعاد نامه‌های دست‌نویس و نسخ خطی الهام‌بخش ابعاد کتاب‌های رقعی شد. این اندازه به مرور در چاپخانه‌ها استاندارد شد و در بسیاری از کشورهای منطقه رواج یافت.

ابعاد دقیق و استانداردهای جهانی

سایز دقیق رقعی بر حسب سانتی‌متر و میلی‌متر

ابعاد دقیق قطع رقعی در چاپ استاندارد ۱۴×۲۱ سانتی‌متر (۱۴۰×۲۱۰ میلی‌متر) است. البته در برخی پروژه‌ها، تغییرات جزئی تا چند میلی‌متر طبیعی است، بسته به نوع کاغذ، حاشیه برش (Bleed) و روش صحافی.

معادل قطع رقعی در استانداردهای بین‌المللی (A5، Digest Size و …)

1. A5: کمی کوچک‌تر از رقعی (۱۴۸×۲۱۰ میلی‌متر) و در اروپا، استرالیا و ژاپن رایج است.
2. Digest Size: در آمریکا و کانادا شناخته‌شده، تقریبا ۱۴×۲۱.۶ سانتی‌متر است.
3. Medium Paperback: اصطلاحی غیررسمی در برخی بازارهای انگلیسی‌زبان که تقریبا به رقعی نزدیک است.

حاشیه های قطع رقعی

در برخی چاپخانه‌ها، ابعاد نهایی قطع رقعی پس از صحافی ممکن است حدود ۱۴۱ × ۲۱۲ میلی‌متر در نظر گرفته شود.

برای کتاب با قطع رقعی (حدود ۱۴۱ × ۲۱۲ میلی‌متر) رعایت حاشیه‌های زیر باعث خوانایی بهتر و چاپ بی‌دردسر می‌شود:

• بالا (Top): ۲۰ تا ۲۲ میلی‌متر
• پایین (Bottom): ۲۵ میلی‌متر (برای شماره صفحه)
• داخل / عطف (Inner): ۲۰ تا ۲۲ میلی‌متر
• بیرون (Outer): ۱۵ تا ۱۸ میلی‌متر

اگر کتاب چسب گرم است یا صفحات بالای ۲۰۰ تا دارد، حاشیه‌ی داخل را حداقل ۲۲ میلی‌متر در نظر بگیر تا متن داخل عطف نرود.

کاربردهای قطع رقعی

کتاب‌های عمومی و رمان‌ها

قطع رقعی به دلیل اندازه متعادل، انتخاب محبوب ناشران برای رمان‌ها و کتاب‌های عمومی است. این سایز از نظر حمل‌ونقل، وزن و راحتی مطالعه به‌ویژه در مکان‌های عمومی بسیار مناسب است و باعث می‌شود آثار ادبی و داستانی در این قالب بیشتر چاپ شوند.

مجلات و جزوات آموزشی

برخی مجلات تخصصی، جزوات دانشگاهی، و کتاب‌های کمک‌آموزشی نیز در قالب رقعی منتشر می‌شوند. این قطع امکان چاپ محتوای متنی با تصاویری متوسط را فراهم می‌آورد، بدون اینکه حجم کلی کتاب بیش از حد شود.

اگر قصد چاپ مجله و نشریات فوری را دارید با ما تماس بگیرید

دفترچه‌ها و کاتالوگ‌ها

در حوزه تبلیغاتی و صنعتی، قطع رقعی برای دفترچه راهنما و کاتالوگ‌های محصولات ایده‌آل است، زیرا هم تصویر محصول و هم توضیحات متنی به‌خوبی در این ابعاد جای می‌گیرند و حمل آنها راحت است.

چاپ تقویم : با چاپ تقویم ارزان، برندتان را ۳۶۵ روز در معرض دید مخاطب قرار دهید.

مزایا و معایب قطع رقعی

مزایا

• حمل آسان، خوانایی، محبوبیت
• ابعاد متعادل: نه آن‌قدر بزرگ که دست‌وپا گیر باشد، نه آن‌قدر کوچک که متن فشرده شود.
• قابلیت استفاده عمومی: از رمان تا کتاب آموزشی، مجله و جزوه.
• خوانایی بالا: اندازه حروف و فاصله خطوط در این قطع برای چشم راحت‌تر است.

معایب

• فضای کمتر برای طراحی، محدودیت در تصاویر بزرگ
• فضای صفحه برای طراحی خلاقانه جلد یا گرافیک داخلی کمتر نسبت به قطع‌های بزرگ‌تر است.
• نامناسب برای کتاب‌های عکاسی یا تصاویری که نیاز به جزئیات و وضوح بسیار زیاد دارند.

مقایسه قطع رقعی با سایر قطع‌ها

• وزیری: بزرگ‌تر، مناسب کتاب‌های مرجع و دانشگاهی.
• جیبی: کوچک‌تر، فوق‌العاده قابل‌حمل اما محدود در فضای متن.
• خشتی: تقریبا مربعی، ویژه کتاب کودک و آثار هنری.
• رحلی: بزرگ و رسمی، مناسب کتاب‌های درسی و دایره‌المعارف.
• رقعی: اندازه متعادل، مناسب انواع کتاب‌های عمومی، رمان و آموزشی.

برای آشنایی کامل با سایر قطع‌های کتاب، ویژگی‌ها، ابعاد استاندارد و کاربردهای هرکدام، می‌توانید به مقاله جامع انواع قطع کتاب مراجعه کنید تا تصویر بهتری از انتخاب ابعاد مناسب برای پروژه نشر خود داشته باشید.

هزینه چاپ در قطع رقعی

هزینه چاپ کتاب در قطع رقعی بسته به عوامل مختلفی مثل تعداد صفحات، نوع و گرماژ کاغذ، جنس جلد، نوع صحافی و تیراژ چاپ متغیر است. هرچه از متریال باکیفیت‌تر یا خدمات تکمیلی مثل روکش سلفون، یووی موضعی یا چاپ رنگی استفاده شود، طبیعتاً هزینه کلی افزایش می‌یابد. در مقابل، برای تیراژهای بالا یا چاپ سیاه‌وسفید، هزینه نهایی به‌صرفه‌تر تمام می‌شود. به همین دلیل قبل از سفارش، بهتر است جزئیات پروژه و نیازهای طراحی دقیق بررسی شود تا بهترین ترکیب کیفیت و هزینه برای چاپ کتاب در قطع رقعی انتخاب گردد.

نکات طراحی جلد کتاب رقعی

اندازه دقیق فایل طراحی (Bleed و Margin)

برای چاپ حرفه‌ای کتاب در قطع رقعی، فایل جلد باید کمی بزرگ‌تر از اندازه نهایی طراحی شود تا فضای لازم برای برش و خطای چاپ وجود داشته باشد:
ابعاد جلد جلو یا پشت: ۱۴×۲۱ سانتی‌متر (بدون در نظر گرفتن عطف و برش)
بلید (Bleed): اضافه‌کردن ۳ تا ۵ میلی‌متر به هر طرف، یعنی ابعاد فایل برای هر صفحه باید حدود ۱۴.۶×۲۱.۶ سانتی‌متر باشد.
حاشیه امن (Safe Margin): فاصله ۵ میلی‌متر از لبه‌های طراحی که متون و عناصر مهم نباید وارد آن شوند.
برای جلد کامل (جلو + پشت + عطف) باید عرض عطف را بر اساس تعداد صفحات و ضخامت کاغذ محاسبه کرد.

جنس کاغذ در قطع رقعی

در چاپ کتاب قطع رقعی، انتخاب جنس کاغذ نقش مهمی در کیفیت نهایی و تجربه خواننده دارد. به‌طور معمول برای متن داخلی، از کاغذ تحریر ۷۰ تا ۸۰ گرم استفاده می‌شود که سبک بوده و خوانایی خوبی دارد. این وزن از کاغذ باعث می‌شود کتاب خوش‌دست باشد و صفحات هنگام ورق‌زدن راحت حرکت کنند. برای کتاب‌هایی با تصاویر رنگی یا جزئیات گرافیکی، استفاده از کاغذ گلاسه مات یا براق با گرماژ ۹۰ تا ۱۳۵ گرم توصیه می‌شود تا رنگ‌ها شفاف‌تر و جزئیات واضح‌تر دیده شوند. جلد کتاب نیز معمولاً با مقوای ۲۵۰ یا ۳۰۰ گرم همراه با روکش سلفون مات یا براق و گاهی UV موضعی چاپ می‌شود تا دوام بالاتر و جلوه حرفه‌ای‌تری داشته باشد. انتخاب صحیح نوع و گرماژ کاغذ نه‌تنها بر زیبایی اثر، بلکه بر هزینه چاپ و ماندگاری کتاب نیز تأثیر مستقیم می‌گذارد.

انتخاب فونت و تصاویر متناسب در قطع رقعی

• فونت‌ها: باید با موضوع کتاب و اندازه صفحه هماهنگ باشند؛ برای متن پشت جلد معمولاً فونت‌های ساده و خوانا در اندازه ۱۰ تا ۱۲ پوینت استفاده می‌شود.
• تصاویر: وضوح حداقل ۳۰۰ dpi برای تضمین کیفیت چاپ. تصاویر تار یا کم‌وضوح در اندازه رقعی سریعاً کیفیت خود را از دست می‌دهند.
• رنگ‌ها: استفاده از فضای رنگی CMYK به‌جای RGB برای جلوگیری از تغییر رنگ در چاپ.

آماده‌سازی فایل برای چاپ حرفه‌ای

• استفاده از فرمت PDF/X-1a یا TIFF برای ارسال به چاپخانه.
• اطمینان از جاسازی (Embed) تمام فونت‌ها در فایل.
• بررسی پیش‌نمایش چاپ (Print Proof) پیش از سفارش تیراژ بالا.

اگر قصد چاپ کتاب ارزان را دارید با ما تماس بگیرید.

سوالات متداول

قطع رقعی دقیقا چند سانتی‌متر است؟

ابعاد استاندارد قطع رقعی حدود ۱۴×۲۱ سانتی‌متر یا ۱۴۰×۲۱۰ میلی‌متر است، هرچند در بعضی چاپخانه‌ها ممکن است ۲ تا ۳ میلی‌متر تفاوت وجود داشته باشد.

آیا قطع رقعی همان A5 است؟

خیر، بسیار نزدیک هستند اما A5 کمی عریض‌تر است (۱۴۸×۲۱۰ میلی‌متر).

بهترین کاربرد قطع رقعی چیست؟

برای چاپ رمان‌ها، کتاب‌های عمومی، آثار ادبی و آموزشی که هم حمل آسان داشته باشند و هم طراحی داخلی‌شان راحت باشد.

آیا کتاب کودک را می‌شود در قطع رقعی چاپ کرد؟

بله، اما معمولاً برای کتاب کودک قطع‌های بزرگ‌تر مثل خشتی یا رحلی استفاده می‌شود تا تصاویر وضوح و تاثیر بیشتری داشته باشند.

فرق رقعی با وزیری چیست؟

وزیری حدود سه سانتی‌متر بلندتر و عریض‌تر است و برای کتاب‌های مرجع یا دانشگاهی بیشتر کاربرد دارد، در حالی که رقعی سبک‌تر و کوچک‌تر است.

جمع‌بندی

قطع رقعی به‌خاطر تعادل عالی بین اندازه، خوانایی و حمل‌ونقل، انتخاب اول بسیاری از ناشران برای کتاب‌های عمومی، ادبی و آموزشی است. این قطع نه آن‌قدر بزرگ است که حمل آن دشوار شود، نه آن‌قدر کوچک که محتوا فشرده و ناخوانا شود. اگر به‌دنبال نشر کتابی با ترکیب متن و تصویر هستید که برای طیف وسیعی از خوانندگان قابل‌پسند باشد، قطع رقعی گزینه‌ای ایده‌آل است.